eftir Hannes Sigurðsson, forstöðumann Listasafnsins á Akureyri

Allt frá upphafi ferils síns hefur Hulda Hákon (f. 1956) haft auga fyrir því að varpa einkennilegum hetjuljóma á hversdagslífið. Verk hennar eru minnisvarðar um litla sigra, óhöpp eða bara forvitnileg atvik sem hún varðveitir í uppstillingum, myndum og texta, og sýnir að þau eru alveg jafn merkileg og þau viðfangsefni sem oftast eru uppspretta opinberra skúlptúra. Sýning Huldu Hákon í Listasafninu á Akureyri veitir einstaka innsýn í skrautlegan hugmyndaheim hennar undanfarna tvo áratugi þar sem hún hendir gaman að heimóttarlegum veruleika okkar, snýr upp á hann og kitlar ímyndunaraflið um leið.

Útlendingar hafa jafnan haft aðrar skoðanir á landi og þjóð en Íslendingar sjálfir. Vanalega er úrskurðar þeirra beðið með eftirvæntingu enda kemur upphefðin að utan. Sá sem lifir alla sína tíð í þröngum firði eða fámennri sveit eða jafnvel í höfuðstaðnum er heimaalinn og sér ekki það sem gestsauganu er ljóst. Frá þessari reglu eru margvísleg frávik. Burtflognir Íslendingar sem dvelja langdvölum erlendis fá aðra sýn á heimahagana þegar þeir snúa aftur, hvort sem það er til að heimsækja ættingja eða setjast að innan póstnúmersins í miðborg Reykjavíkur sem táknar orðið Babýlóníu norðursins í augum útlendinga. Hafi fólk búið í stórborg eins og þeirri sem hýsti Huldu Hákon í fimm ár, borg þar sem fjölmenning og fjölbreytni er föst í sessi en ekki innflutt eins og hver annar tískuvarningur, þá er ljóst að samanburðurinn við hið litla fábrotna Ísland er uppfullur af þverstæðum.

Við heimkomuna blasti við Huldu sama fásinnið, fámennið og þröngsýni hugsunarhátturinn. Hulda Hákon hafði útskrifast frá Myndlista- og handíðaskóla Íslands og þekkti því íslenska myndlistarhefð, en við hana blandaðist nú þekkingin frá School of Visual Arts í New York auk allra þeirra stefna og strauma sem síast inn í opinn huga þess sem dvelur í borg sem er sneisafull af list, listaverkum og listviðburðum. Hulda fann fljótlega sinn stíl með því að blanda saman slípuðu konsepti og velættaðri íslenskri villimennsku, fígúratífum mótífum og náttúrulegu innsæi, formum og hugdettum, fortíð og nútíð. Oftast er niðurstaðan lágmynd með fígúrum – fólki, hundum eða fuglum – og hnyttinn texti sem fer með veggjum og leynir á sér.

Í verkum hennar má finna skip og skrímslafjöld, farfugla og þekkta furðufugla, nafngreinda hunda og gamla þjóðlega siði eins og að troðast fram fyrir í röðinni – hreinræktaða sjálfumgleði og þvermóðsku. Þannig fjallar hún um hið fámenna þjóðfélag sem situr fast við sinn keip þótt allt virðist á hverfanda hveli; sjávarútvegur er ennþá meginuppistaðan, hundar hafa hver sinn persónuleika og komu lóunnar er beðið með óþreyju jafnframt því sem brottför farfuglanna boðar lok sumarsins. Í verkunum eru augnablikin fönguð; samtöl, vangaveltur, athugasemdir, meinhæðni og nærgöngul hnýsni: Hverra manna ertu? Þetta er jafn algeng spurning og verk Huldu eru minnisstæð og auðþekkjanleg.

Í seinni tíð hafa verkin stundum verið bútuð niður í hreina texta, orð án mynda sem draga upp blendnar tilfinningar, flöktandi merkingar sem ýta undir hálfgerðan flökurleika. Lágmyndirnar standa hins vegar í lappirnar og hafa yfirbragð skúlptúrs í dálítið afdalalegum en mjög meðvituðum stíl. Hvöss samfélagsádeila skýtur öðru hvoru upp kollinum líkt og þríhöfða þurs milli glettinna vísana í kunningjaþjóðfélagið. Þó eru verk Huldu Hákon ávallt söm við sig og ná hvað eftir annað að frysta andartakið þegar Íslendingurinn hittir skyndilega sjálfan sig fyrir, sitt eðlislæga déjà vu, þótt hann eigi ekki eins fínt orð yfir það og Frakkarnir. Hann er kominn í dragt eða jakkaföt og þykist orðinn sjóaður í nútímanum og alþjóðlegum samskiptum en innst inni er hann ennþá í lopapeysu og á sauðskinnsskóm.

Flestir listfræðingar og gagnrýnendur á Íslandi hafa áður skrifað um verk Huldu. Í samráði við listakonuna var því ákveðið að leita á önnur mið til að fá ferskt sjónarhorn á feril hennar. Vandaður texti Auðar Jónsdóttur rithöfundar og fyrsta „hirðskálds“ Borgarleikhússins, sem lagði sig fram við að kynna sér verkin og manneskjuna á bak við þau, er uppfullur af fróðleik, áhugaverðri túlkun og skáldlegum tilþrifum. Verkin verða svo nærtæk í meðförum Auðar að þau gætu allt eins átt við þjóðfélagið eftir hrunið mikla eins og lífið í litlu sjávarþorpi úti á landi á sjötta áratugnum eða útþensluskeiðið á þeim tíunda. Í þessari bók eru einnig dregnir saman á einn stað ýmsir af helstu textum um Huldu eftir innlenda og erlenda fræðimenn. Jón Óskar myndlistarmaður hannaði ritið eins og honum einum er lagið, enda hæg heimatökin þar sem hann er eiginmaður Huldu og lífsförunautur hennar undanfarin þrjátíu ár.

Að vera huldukona þýðir ekki að vera álfur út úr hól. Hún er þessa heims og annars og ekki öllum gefið að koma auga á hana, hvað þá að sjá veröldina frá hennar bæjardyrum. Þótt við rembumst eins og rjúpan við staurinn við að fá botn í tilveruna og reikna okkur út úr núverandi erfiðleikum, er staðreyndin sú að flest verður áfram á huldu.