Þegar maður stendur grenjandi fyrir framan málverk eftir myndlistarmenn eins og Picasso, Miro og Matisse í Vetrarhöllinni eða Hermitage-safninu í Pétursborg eða Bacon, Pollock og Evu Hesse í London sér maður að þetta er augljóslega eitthvað sem skiptir mann máli. Verkin virðast fara inn í sálina og rugla allverulega í manni. Það er gott og nærandi að fara á sýningar þar sem tilfinningarnar taka völdin. En það er skrítið hvað miðillinn málverkið getur verið áhrifamikill og kallað fram sterk viðbrögð, bæði tilfinningaleg og líkamleg, þar sem maður hreinlega kiknar í hnjánum, verður óglatt og verður bara að komast út til að fá sér frískt loft og jafna sig á öllu tilfinningaflæðinu.

Málverkið er mér mjög mikilvægt. Það er sá miðill sem ég hef hrifist einna mest af og sá miðill sem ég hef verið að skoða og spá og spekúlera í til að reyna að átta mig á hvað þetta fyrirbæri er. Málverkið hefur vafist mikið fyrir mér. Er það gamaldags og úrelt, eru einhverjar reglur um hvernig það eigi að vera, eða er þetta algerlega opinn miðill sem hægt er að leika sér með?

Málverkið á sér langa sögu sem oft er erfitt að hafa með í farangrinum þegar verkið er unnið. Margar spurningar vakna: Hvað þarf málverkið að hafa í sér til að vera málverk? Er málverk bara litur á striga? Stundum er enginn litur og kannski enginn strigi heldur. Er það litur á fleti? Eða mynd af einhverju sérstöku sem við þekkjum eins og t.d. af landslagi? Þurfa þau að vera eitthvað innan ramma hugans? Hvað skilgreinir málverk?

Greinilegt er að málverkið getur verið mjög margt. Fundin málverk, sem koma til manns áreynslulaust og án fyrirvara, eru áhugaverð þar sem þau eru stundum verk manns og náttúru og stundum algerlega á ábyrgð móður náttúru eða manns. Þessi málverk eru allt í kringum okkur, til að sjá þau nægir að opna augun og taka eftir umhverfi okkar. Þetta getur t.d. verið málning eða ryð á húsveggjum eða einfaldlega ómerkileg tyggjóklessa á Laugaveginum. Stundum segjum við án þess að taka eftir því: „Vvváááá, þetta útsýni er nú bara eins og málverk.“ Af hverju segjum við þetta? Er málverkið fallegra og merkilegra en raunveruleikinn? Það er eitthvað dulmagnað við málverkið sem við getum ekki útskýrt almennilega. Það er blandan af því að finna og framkvæma sem kveikir hjá mér löngun til að vinna. Efnið kallar á að það verði notað til einhvers og hrindir þannig vinnunni i kringum verkið af stað. Eitt efni byrjar vinnuna og kallar á annað efni sem kallar á eitthvað annað og svo framvegis.

Verkin eru unnin með efnin í huga og það sem þau kalla á og bjóða upp á. Tilraunir með efni, liti og form er það sem gerir verkin að veruleika. Efnin sem ég nota eru innan seilingar í mínu nánasta umhverfi. Stundum eru þetta efnisbútar frá ömmu, gamalt sængurver eða eitthvað fallegt og skemmtilegt sem vakið hefur athygli mína og ég hef eignast og stungið í vinnustakkinn minn. Efnin sem verða fyrir valinu þurfa ekki alltaf að vera falleg og notaleg í mínum huga því oft nota ég hluti sem mér finnst hálfógeðslegir, eins og t.d. blöðrur og stórar húðlitaðar nærbuxur, plast, latex, lím og klístur – og svo auðvitað olíuna, sem er falleg og nærandi. Þetta eru efni sem heilla á einhvern óskiljanlegan hátt. Það er mikilvægt ferli hjá mér að gera tilraunir og setja saman efni og aðferðir. Ég hef
stundum hugsað þetta í lögum og unnið með lög og gegnsæi þar sem eitt er notað og svo annað og allt hefur áhrif hvað á annað. Plexiglerið býður upp á lagskiptingu og gegnsæi þar sem maður getur lagt eina plötu ofan á aðra og látið þær vinna saman og myndin getur breyst eftir því hvor platan er nær veggnum. Þá erum við komin með málverk sem er breytilegt og hægt að leika sér með. Að hirða eitthvert efni, taka það í sundur og rífa í búta, bara til þess eins að laga það aftur, hefur orðið að áhugaverðu ferli. Þetta snýst um að laga og framkvæma til að fegra, vinnan gengur aðallega út á tilraunir, viðgerðir og fagurfræði.

Sú staðreynd að ég mála abstrakt kemur eflaust úr vinnuferlinu þar sem efnin og vinnan ráða ferðinni. Hugsun kemur inn í ferlið og þó að ég skissi ekki mikið er hún engu að síður hluti af vinnunni og mikill tími fer oft í að spekúlera í því hvaða leiðir geti verið spennandi að fara. Hugsunin er samt ekki ráðandi og útkoman kemur alltaf á óvart. En leiðirnar eru margar og felst hugsun og ákvörðun í þeim þótt framkvæmdin byggist á flæði. Ef ég ætti að þróa verkin yfir í nýrri miðla efast ég um að það myndi henta mér að vinna þau eitthvað öðruvísi. Það væri þá aðeins framsetning sem myndi breytast. Það hefur reynst mér erfitt að vinna hlutina í tölvu og það er eflaust einhver gamaldags hugsun, en mér finnst tilraunastarfsemin kalla á vinnu í höndunum og þá kröfu efnisins að vera snert og hafa einhverja líkamlega nálgun. Það fer að mínu mati illa saman við tölvur og vídeóverk, enda hafa þeir miðlar ekki heillað mig í gegnum tíðina og mig hefur skort þolinmæði til að kynna mér þá.
Við undirbúning sýningar hefur salurinn margvísleg áhrif á vinnuna þar sem huga þarf að stærð og plássi og að spurningunni hvað má í salnum. Að þurfa að taka tillit til þess hvað er leyfilegt að gera í rýminu hefur auðvitað heftandi áhrif og í sjálfu sér líka það að þurfa að hugsa um stærð og pláss. Það væri áhugaverðast að sjá hvað listamaður er að gera og hvernig hann þróar verk sín algerlega
óháð plássi og sýningum, heldur einungis með vinnu sinni. Þar sem hann getur unnið að myndlistinni án þess að vera settar einhverjar skorður og form til að fara eftir. Sýningin á að vera síðan afrakstur vinnu, en ekki hvatinn að vinnunni. Oft er búið að „hæpa“ sýningar og sýningarstjóra eins og um poppstjörnur og kvikmyndaleikara sé að ræða þar sem leikarinn virðist aðalatriðið en ekki myndin. Það þarf auðvitað alla þessa þætti til að skipuleggja sýningu. Það þarf að hafa myndlistarmanninn og verkin, það þarf sýninguna og allt skipulagið í kringum hana og svo sölumanninn ef selja þarf verkin og/eða sýninguna og koma þessu öllu á framfæri. Þetta er mikil vinna og oft ekki á færi myndlistarmannsins að sjá um það. Oft er líka erfiðast að selja sjálfan sig. Einhvers staðar heyrði ég að myndlistarmaður sem kæmi vel fyrir og væri sjarmerandi væri söluvænlegri en sá sem væri ómannblendinn og lítið fyrir partí. Ekki veit ég hvað er mikið til í þessu, en draumastaðan er auðvitað sú að verkin standi undir sjálfum sér og gefi áhorfandanum eitthvað til að hugsa um.

Listamaðurinn ætti að vinna verkin sín án þess að hugsa um hvað öðrum finnst að list eigi að vera, hann þarf að vera frjáls til að vinna og gera það sem hann þarf að gera. Það er örugglega ekki fagmennska fólgin í því, enda þurfa þá menn að fara eigin leiðir í stað þess að fylgja einhverju prógrammi eða formúlum sem fundnar hafa verið upp. En þegar kemur að sýningum verður listamaðurinn að vera faglegur að einhverju leyti og geta tekist á við praktíska hluti, svo sem að skila verkum á réttum tíma og fá einhvern til að sjá um skipulagningu sýningarhalds. Fagmennskan kemur eflaust hjá listamanninum þegar hann fer að halda sýningar. Að mínu mati getur það truflað listamann í vinnu sinni að verða of faglegur, þótt eflaust sé það einstaklingsbundið. Skipulag og umgjörð skiptir ekki höfuðmáli fyrir myndlistarmenn, ekki nema þeir setji sér þær skorður sjálfir. Það er ekki eðli listamanna að falla inn í kerfi annarra og fylgja því. Þetta gerir listina oft svo skemmtilega og óútreiknanlega og gefur henni gríðarlegt aðdráttarafl bæði fyrir listamenn og almenning.

Arna Gná Gunnarsdóttir