Ég vinn að því sem fyrir liggur og velti ekki mikið fyrir mér skilgreiningum. Ég einbeiti mér að verkinu fyrir framan mig og reyni að gleyma öllu sem ég veit um myndlist og myndlistarheiminn þegar ég bý til mína eigin myndlist. Ég ræð því ekki sjálf hvernig ég passa inn í listkerfið. Þannig vil ég hafa það. Ástríða mín liggur í verkinu sjálfu og því sem ég er að fást við hverju sinni.

Það er ómögulegt að svara því hvers vegna ég er listmálari en ekki vídeólistamaður, skáld, ljósmyndari, óperusöngvari eða sirkustrúður. Samt má velta því fyrir sér. Hvernig stendur á því að við mannfólkið veljum eina leið umfram aðra? Við erum öll mótuð af uppeldi okkar, líkamlegu og andlegu upplagi, og aðstæðum. Stundum tökum við rangar ákvarðanir en að þeim liggja samt alltaf einhverjar ástæður. Stundum dularfullar ástæður; eða svo kann að virðast. Það er huggun í því að vita að það eru ótal leiðir til að tjá sig. Það gæti verið heillandi möguleiki að hætta að mála og fara í óperuna eða í sirkus. Sumum kann að virðast undarlegt að velja sér málaralistina eins og myndlistinni er nú háttað og með tilliti til þeirra erfiðleika sem að þessum miðli hafa steðjað. Þar vegur þungt sagan sem alltaf situr á herðum málarans og hvíslar: Ekki stela, ekki endurtaka, vertu frumlegur, finndu þína eigin rödd. Það furðulega er að mér líkar þessi ögrun vel.
Mér finnst það spennandi hugmynd að vera í eins konar björgunarsveit eða vera eins og bauja sem heldur einhverju á floti.

Listamenn fá að láni og endurtaka, og þeir vita vel af því. En þeir reyna að láta líta út fyrir að svo sé ekki. Og í því liggur ögrunin. Það kostar áralanga erfiðisvinnu að þróa með sér sitt eigið myndmál. Þeirri vinnu lýkur aldrei. Ef það kemur að því að það sem ég vil segja rúmast ekki lengur í málverkinu og það býðst einhver annar miðill sem gerir mér kleift að segja það betur og veitir mér sömu ögrun … þá veit ég ekki. Ég veit það eitt að leiðirnar sem listamaður fer geta virst órökrænar og ráðast af duttlungum en það er þetta sem felst í því að vera listamaður. Það að búa til myndlist felst í því að fanga þennan kjarna og gefa honum merkingu.

Nýlega kom kona á vinnustofuna til mín að skoða nýjustu myndirnar mínar. Hún er sjálf listmálari og hún sagði: Það eru svo mikil hljóð í málverkunum þínum. Hún heyrði það sem hún sá. Ég hlusta oft á tónlist þegar ég er að vinna. Aðrir dagar eru dagar þagnarinnar og þá heyrist ekkert nema þegar ég hreyfi mig og handleik verkfærin. Enn aðra daga hlusta ég á raddir í útvarpinu. Það sem hún
heyrði með augunum snerist ekki um tónlist. Líklega hafði það frekar eitthvað með það að gera hvernig ég sjálf skynja hljóð og hrynjandina í tungumálum. Ég er heyrnarskert þótt öðrum sé það yfirleitt ekki ljóst og þegar ég er í mannfjölda getur það valdið mér talsverðum kvíða. Allir gera ráð fyrir því að ég heyri og taki þátt í samræðum en ég get það ekki af neinu öryggi þar sem ég er aldrei
viss um hvort ég hef túlkað rétt þau brot af samræðunum sem ég heyri. Ég get mér til eftir brotum sem ég heyri, með því að lesa af vörum hinna eða af líkamstjáningu þeirra. Þetta hef ég gert alla ævi og það að geta mér til og búa til merkingu úr brotum er löngu orðið að vana en ég varð mér ekki meðvitandi um það fyrr en ég var orðin fullorðin. Ég nefni þetta vegna þess að svo kann að virðast að ég hafi komið að abstraktmálverkinu eftir krókaleiðum. Verkin eiga sér augljóslega rætur í listasögunni, fornri og nýrri. Fortíðin færir mér verkfæri og hugmyndir sem ég geri að mínum. En það hve eðlilegt og gefandi það er að vinna eins og ég geri, í bland við það sem ég tek frá listfræðinni og listasögunni, gefur vísbendingu um að til sé fyllra svar við spurningunni: Hvers vegna abstrakt?

Hér að neðan er tilraun til að færa eitt af málverkum mínum yfir á ritað mál:
hálf-sýnilegur bakvið ljósastaur tók hann úr sér skínandi hvítan efri góminn sem glitraði með dögginni á gluggarúðu morgunlestarinnar þar sem hún leið áfram austur að sjóndeildarhringnum þar sem kvöldvélin til Tókíó hafði rétt hafið sig til flugs og leit út eins og rykögn í appelsínugulri fjarlægð unga konan rekur blátt garnið úr sokk barnsins en það passar ekki við flekkótta grágræna hnappinn á búrgúndrauðri kápu gömlu konunnar með gráa hárið og rúnir sem vísa í austur hryllingsbylgjur fylla götuna stúlkan í bleiku hljóp á gulri götu línunni lifði af draugaháhýsið uppi á fjarlægum fjöllunum

Hugmyndir þróast í tíma. Stundum veit ég ekki af því að það sem er fyrir framan mig er upphafið að eða brúnin á nýrri hugmynd. Það kann að vera lítil skissa sem ég hef fest á vegginn, eða bara hugsun. Flestar hugmyndir koma þegar ég er með augun lokuð. Í sturtunni þegar ég er að passa mig að fá ekki sápu í augun eða í rúminu þegar ég er að vakna eða rétt að sofna. Til að sjá þarf ég að loka augunum. Myndin er í huganum. Þar getur hún velkst um árum saman áður en hún skilst. Ég veit að ég þarf að koma að henni aftur og aftur áður en hún vaknar og fer að hreyfa sig. Það eru ótal rými og sjónarhorn í málverkunum. Þannig starfar hugur okkar nú á dögum. Fylgist bara með fólkinu sem stendur upp að lokinni kvikmyndasýningu eða í leikhúsinu: Flestir kveikja strax á farsíma-
num til að flytja hugann á enn einn staðinn. Líkt og kvikmyndin dugi ekki, sé bara enn ein stiklan inn í brotakenndan hugveruleikann sem nútímamenn og – konur lifa í. Abstrakt? Já, ég held að þetta sé abstrakt, brotakennd tilvera. Það þarf ekki Kandinksy eða Malevich til að segja manni það.

Eins og ég nýt þess mikið að mála á flatan grunn þá kemur alltaf að því að ég þarf að losna undan takmörkunum rammans. Það sem er inni í honum vill komast út. Og ég hleypi því út. Leyfi því að vera það sem það er. Prik eða strúktúr sem finnur sitt pláss í raunverulegu rými. En alltaf málverk. Þetta veitir fró um stund og leiðsögn og skilning þar til ég þarf að snúa aftur heim í málverkið, gamalt í sögunni en ungt í anda. Og þannig gengur þetta til. Ferlið er flókið. Hugurinn blandast öðru daglega og á ýmsum plönum. Það að vinna verkið gefur hugmyndinni grundvöll og hjálpar henn að verða til. Í ferlinu ummyndast hún og verður eins og ættingi sjálfrar sín. Aldrei það sem birtist upphaflega í huganum. Ég kemst aldrei þangað. Mig langar en það er ómögulegt. Raunveruleikinn er ekki draumur en listin reynir að líkja eftir draumnum. Þess vegna er hún svo nauðsynleg til að finna jafnvægi, til að missa ekki vitið.

Anna Jóelsdóttir