LOUISA MATTHÍASDÓTTIR 1917–2000
yfirlitssýning í Listasafninu á Akureyri

Á þessari yfirlitssýningu á verkum Louisu Matthíasdóttur, sem notið hefur mikillar hylli jafnt heima á Íslandi sem í Bandaríkjunum þar sem hún settist að og bjó meginhluta ævi sinnar, eru bæði olíumálverk og verk unnin á pappír, alls um hundrað talsins. Þessi yfirlitssýning á verkum Louisu er sú umfangsmesta sem haldin hefur verið til þessa og rekur allan hennar listamannsferil í sex áratugi. Sýningin er ekki síður áhugaverð fyrir þær sakir að fæst þessara verka hafa sést hér á landi áður. Verkefnið er skipulagt af American-Scandinavian Foundation í New York í samvinnu við ættingja listamannsins og hefur á ferð sinni haft viðdvöl í Þýskalandi og Danmörku áður en hún er nú að endingu sett upp í Listasafninu á Akureyri.

Sýningin spannar vítt svið í list Louisu Matthíasdóttur og eru elstu verkin frá fimmta áratug tuttugustu aldarinnar, en jafnframt gefur að líta myndskreytingar, mynsturteikningar og stórar pastelmyndir og krítarteikningar sem hafa aldrei fyrr verið til sýnis. Louisa er af mörgum talin meðal fremstu frásagnarmálara Bandaríkjanna og er hvað þekktust fyrir ríkar andstæður í litanotkun og áhrifamikla uppbyggingu hinna ofurraunsæislegu málverka sinna. Fullyrða má að þessi umfangsmikla sýning á verkum hennar geri ferli hennar tæmandi skil og sýni glöggt hvernig hún þróaðist sem listmálari.

Louisa Matthíasdóttir (1917–2000) fæddist í Reykjavík og ólst upp í því íslenska landslagi sem hún síðar átti eftir að mála á vinnustofu sinni í New York. Eftir að Louisa fluttist til Bandaríkjanna á árum seinni heimsstyrjaldarinnar gerðist hún brátt hagvön í listalífi New York og gekk til liðs við hóp listamanna sem stofnuðu Jane Street Gallery, eitt af fyrstu samvinnufélögum listamanna. Þegar hún kom til Bandaríkjanna hafði hún notið ögunar og akademískrar menntunar í Reykjavík, Kaupmannahöfn og París, og í New York blómstraði hún sem listamaður og varð þekkt fyrir óvenjulega hæfileika sína og frumleika.

Mótíf mynda sinna sótti Louisa til þeirra tveggja landa sem hún kallaði sínar heimaslóðir og tjáði þannig einkar sterka persónulega sýn sína á lífið. Með breiðum pensilstrokum, kröftugum dráttum og líflegum litum einfaldaði hún myndirnar sem hún sá fyrir sér, en jafnframt var á þeim sterkur blær þess ofurraunsæis sem var hennar aðalsmerki í listinni. Í kyrralífsmyndum hennar, portrettmyndum jafnt sem sjálfsportrettum og sérkennandi landslagsmyndum hennar frá Íslandi kveikja hinar gegnheilu fígúrur og form, með djúpum og möttum litaflötum sínum, tilfinningu fyrir einhverju mikilfenglegu. „Ástæðan fyrir því að ég mála er sú að ég vil mála það sem ég sé,“ sagði Louisa. „En til að mála það sem ég sé verð ég að byggja á litum.“

Íslendingar líta enn á Louisu Matthíasdóttur sem landa sinn — markverðan listamann í hinni stuttu en glæsilegu listasögu á Íslandi þrátt fyrir að hún hafi varið mestum tíma sínum annars staðar frá sautján ára aldri. Á Íslandi er hún meðal hinna þekktustu af þeirri kynslóð listamanna sem komu með afdráttarlaus módernísk áhrif heim frá meginlandi Evrópu, beittu þeim á íslenskt umhverfi og mótuðu sinn eigin stíl, sem var á margan hátt augljóslega íslenskur enda þótt deilan um það hvað það nákvæmlega þýðir sé enn ekki til lykta leidd.

Louisu verður þó engan veginn auðskipað í nokkurn flokk. Hún var virk í listalífinu á Íslandi í fáein örlagarík ár þegar æði margir strengir samþættust í endursköpun íslenskrar menningar í kjölfar seinni heimsstyrjaldarinnar. Hún hélt áfram að sýna myndir sínar á Íslandi og naut hylli listáhugafólks og velunnara lista. En meirihluta þeirrar reynslu, sem reikna má að hafi mótað listsköpun hennar, öðlaðist hún í Evrópu á fjórða áratug tuttugustu aldarinnar og í New York frá árinu 1942.

Ljóðskáldið og gagnrýnandinn John Ashbery dáðist að „köldu norrænu litunum“, „strendnum blænum“ og „skörpum, litsterkum flötunum“ í málverkum Louisu Matthíasdóttur. „Maður skoðar þessar myndir aftur ár eftir ár,“ skrifaði hann, „því þótt mótsagnakennt megi virðast, þá bæði víkka þær út og einfalda þann heim sem þær lýsa. Yfir þeim hvílir furðulegur andblær, í senn ljúfur og harður, sem engum öðrum listmálara hefur tekist að færa okkur.“

Yfirlitssýning á verkum Louisu Matthíasdóttur hefur vakið mikla athygli almennings og listunnenda erlendis og um hana hefur verið ítarlega fjallað í fjölmiðlum, svo sem í New York Times og New York Observer og ennfremur í forsíðugrein í New York Sun, en það er fyrst nú sem þessi verk, sem spanna allan hennar feril, eru sýnd hér á landi. Sem dæmi um það lofsorð sem lokið hefur verið á sýninguna má nefna skrif hins þekkta gagnrýndanda Hiltons Kramer í New York Observer þar sem hann lýsir sýningunni sem „stórkostlegri yfirlitssýningu“ og segir jafnframt: „Það er vart hægt að biðja um betri sýningu á verkum Louisu Matthíasdóttur. Öll meginviðfangsefni hennar í myndlistinni eru kynnt til sögunnar: Stórbrotið landslag og hlýleg húsakynni, portrettmyndir, sjálfsportrett og hópmyndir, mörg stór málverk og skemmtileg röð gvasslitamynda og teikninga sem eru tileinkaðar börnum.“ Samhliða sýningunni hefur verið gefin út vegleg sýningarskrá sem í eru 40 myndir og ritgerðir um list og feril Louisu Matthíasdóttur.

Umfjöllun um sýninguna í Morgunblaðinu

Efni um sýningunna sem unnið var í tilefni samantektarsýningar í árslok 2012