27. ágúst – 23. október

Á Akureyrarvöku, laugardaginn 27. ágúst kl. 15, var opnuð yfirlitssýning á verkum Jóns Laxdals Hallórssonar undir heitinu „Ekki orð“. Sýningin er unnin í samstarfi við Hafnarborg, menningar- og listastofnun Hafnarfjarðar, og þangað fer hún þegar henni lýkur á Akureyri 23. október. Um svipað leyti verða verk eftir Jón til sýnis í Safni, nútímalistasal Péturs Arasonar við Laugaveg í Reykjavík. Í mars á næsta ári fara verkin síðan til Berlínar þar sem Jón sýnir í Spielhaus Morrison Galerie, sem meðal annarra listamanna hefur Gabríelu Friðriksdóttur á sínum snærum, en ferðin endar svo í Listasafninu í Færeyjum. Af þessu tilefni hefur verið gefin út vegleg bók um Jón Laxdal, list hans og feril, í ritstjórn Jóns Proppé gagnrýnanda. Á opnuninni flutti Álfrún Örnólfsdóttir leikkona ljóð eftir Jón Laxdal og skáldið Elísabet Jökulsdóttir tók á móti gestum á Tilfinningatorginu í safninu milli kl. 17-19 og 21-23.

Jón Laxdal Halldórsson var fæddur á Akureyri árið 1950. Ef undanskilin eru árin þrjú sem hann dvaldi í Reykjavík í upphafi áttunda áratugarins hefur hann alla tíð búið við Eyjafjörðinn. Til Reykjavíkur fór hann í skóla og nam heimspeki við Háskóla Íslands með þeim Páli Skúlasyni og Þorsteini Gylfasyni þegar þeir voru að hefja heimspekikennslu þar við skólann. Jafnframt sinni eigin listsköpun og ritstörfum hefur Jón verið mikilvirkur í menningarstarfi á Akureyri þar sem hann átti bæði hlut að rekstri Rauða hússins og var einn þeirra sem hófu Listagilið til vegs og virðingar, en Jón bjó líka þar til fyrir skömmu í gilinu.

Þótt nokkuð hafi farið hljótt um Jón samanborið við aðra samtíðarmenn hans í listinni hefur hann haldið eða tekið þátt í tuttugu og sex myndlistarsýningum á Akureyri, í Reykjavík og erlendis. Verk hans eru einkum klippimyndir með upplímdum texta, letri, skrauti og myndum. Hráefnið er oftast gömul dagblöð og hefur það nokkuð með verkin að segja hvaða gömlu blöð liggja til grundvallar. Þannig eru sumar myndraðir unnar alfarið úr sama blaðabunkanum og bera þá bæði keim af stjórnmálabaráttu og málflutningi þess tíma sem og stíl og prenttækni. Verk Jóns hafa þróast mikið þann aldarfjórðung sem hann hefur fengist við þau. Smátt og smátt hafa þau hneigst til einföldunar og hugmyndir að baki hverju verki eða hverri myndröð orðið skýrari. Rökræn úrvinnsla hverrar hugmyndar er svo bæði umgjörð og inntak myndraðarinnar. Týpógrafísk gildi ráða að mestu í framsetningu pappírsverkanna, hlutföll flata og hliða, dálkar og notkun þeirra, samspil leturfjölskyldna. Í langflestum verkanna er litaskalinn umfram allt prentsvertan og rauður og blár sem öldum saman hafa verið helstu aukalitir prentara. Inntakið verður til þegar kannaðar hafa verið sem flestar leiðir í samsetningu efnisins innan þess ramma sem settur var. Þannig verða iðulega til myndraðir, mismunandi langar eftir því hve þröngum ramma hugmyndin er mótuð; hver myndröð er rannsókn með sínar eigin forsendur, tilgátur og niðurstöður.

Þótt Jón Laxdal hafi starfað sleitulaust að sinni myndlist í yfir tuttugu ár og sé vel þekktur á Akureyri hefur orðstír hans náð augum fárra utan bæjarmarkanna. Samt er það svo að hann á samleið með því besta á alþjóðlegum vettvangi. Akureyri hefur lúrt á gildum sjóði sem tími er kominn til að deila með umheiminum. Það hve margir sýningarstaðir gátu sameinast um að kynna Jón með veglegum hætti sannar styrk hans og stöðu. Sýningin er unnin í samstarfi við Hafnarborg, menningar- og listastofnun Hafnarfjarðar, og þangað fer hún þegar henni er lokið á Akureyri. Á sama tíma verða verk eftir Jón til sýnis í Safni, nútímalistasal Péturs Arasonar við Laugaveg í Reykjavík. Árið eftir fara verkin síðan til Berlínar þar sem Jón sýnir í Spielhaus Morrison Galerie sem meðal annarra listamanna hefur Gabríelu Friðriksdóttur á sínum snærum. Loks verður sýningin sett upp í Listasafninu í Færeyjum haustið 2006.

Akureyrarbær hefur þegar veitt Jóni viðurkenningu með því að útnefna hann bæjarlistamann árið 1993 sem sýnir sem betur fer að upphefðin kemur ekki alltaf að utan. En tækifæri til sýningarhalds eru af skornum skammti og ekki heiglum hent að lifa á listinni í litlu samfélagi þar sem náðargáfunni er gjarnan tekið sem sjálfsögðum hlut líkt og fallegu blómi í haga sem aldrei þarf að vökva. Auk myndlistarkennslu hefur Jón lengst af unnið fyrir sér sem starfsmaður á sambýli þroska- og geðfatlaðra og komið að uppsetningu hverrar einustu sýningar í Listasafninu á Akureyri frá því það tók til starfa fyrir tólf árum.

Enda þótt safnið hafi notið hæfileika Jóns og hollustu er takmörkuð útrás í því fólgin fyrir metnaðarfullan myndlistarmann að setja upp sýningar annarra. Allir listamenn stefna á útrás, bæði leynt og ljóst, og þessi þörf er sprottin af öðrum og dýpri rótum en sú tegund útrásar sem helst er rætt um nú á dögum. Listasafnið á Akureyri hefur oft átt frumkvæði að samvinnuverkefnum hér heima og erlendis á undanförnum misserum og er skemmst að minnast sýningarinnar Inn og út um gluggann (Inside/Outside) sem ferðaðist til Færeyja, Danmerkur og Grænlands. Þetta er hins vegar í fyrsta sinn sem safnið leitast við að koma sínum heimamanni á kortið og markaðssetja hann í víðara samhengi, ef svo mætti segja. Hvort sú viðleitni ber tilætlaðan árangur breytir hins vegar engu um ágæti Jóns sem listamanns og dregur ekkert úr þeirri ánægju að geta notið verka hans með öðrum.

Þakka ber þeim fjölmörgu sem lögðu hönd á plóg við undirbúning þessa verkefnis og staðarhöldurum safna og gallería fyrir gott samstarf.

Dans Bókstafanna

Óvissuferð um Akureyri með Schiller, Nietzsche og Jóni Laxdal

Efni um sýningunna sem unnið var í tilefni samantektarsýningar í árslok 2012